Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Nawigacja okruszkowa Nawigacja okruszkowa

Nawigacja Nawigacja

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Popularne teksty

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Kilka trudnych pytań o pszczoły

Kilka trudnych pytań o pszczoły

25 uli, około czterystu tysięcy pszczół liczy Pasieka Uniwersytecka, której centrum zlokalizowane jest w Ogrodzie Botanicznym. Jej powstanie to także okazja, aby porozmawiać o dramatycznej sytuacji tych owadów. Na nasze pytania odpowiada dr Karolina Kuszewska z Instytutu Nauk o Środowisku UJ.

Więcej o nauce?! Dołącz do profilu strony. www NAUKA.uj.edu.pl na Facebooku 

Fakty są znaczące: tylko na przestrzeni jednego roku (04.2015-04.2016) amerykańscy pszczelarze stracili 44% swoich hodowli. W latach 1961-2007 liczba pszczelich kolonii, którymi opiekuje się człowiek zmalała w Europie o ponad 25%, a w Ameryce Północnej o blisko 50%. W samym 2013 roku pszczelarze angielscy stracili 34% swoich zasobów.

POLECAMY!
Galeria zdjęć różnych gatunków pszczół, które zostały wykonane w ramach projektu "USGS Bee Inventory and Monitoring Lab"

W rozmowie z dr Kuszewską wystąpiliśmy w roli adwokata diabła, podpytując o fakty już w wielu miejscach omawiane i starając się „naprowadzić” naszą rozmówczynię na tropy, które być może zwalniałyby ludzi z odpowiedzialności za wspomniane fakty, za los pszczół i przyrody.

Piotr Żabicki: Jakie są najważniejsze przyczyny zmniejszania się populacji pszczół? Czy naukowcy są pewni tych faktów?

Karolina Kuszewska: Wykonano wiele różnorodnych badań, które starały się odpowiedzieć na te pytania, natomiast wciąż trudno jednoznacznie określić to zjawisko (lista wybranych publikacji, dotyczących tych i kolejnych wniosków znajduje się pod tekstem – przyp. red.). Uważa się, że możliwych przyczyn wymierania pszczół jest kilka, co więcej mogą one ze sobą oddziaływać i tym samym pogłębiać ten proces. Jedną z takich przyczyn jest nadmierne stosowanie pestycydów, często wręcz niewłaściwe (o niewłaściwej porze dnia lub stężeniu).

Wiadomo także, że zmniejszenie bioróżnorodności ma negatywny skutek na żywotność pszczół. Niszczenie siedlisk powoduje zanikanie kwiatów, których pyłek i nektar jest źródłem pokarmu dla pszczół i ich potomstwa.

Dorosła samica Varroa destructorroztocz pasożytujący
na pszczołach miodnych (Apis mellifera).
fot. Gilles San Martin/Flickr, CC BY SA

Kolejnym czynnikiem, który w znaczny sposób wpływa na wymieranie pszczół jest roztocz Varroa destructor, który powoduje chorobę zwana warrozą. Za jego pomocą mogą być przenoszone też różne inne wirusy. Choroba ta jest niestety nadal nieskutecznie leczona przez pszczelarzy, a nawet jeśli uda się wyleczyć pszczelą rodzinę to wciąż jest duża szansa, że pszczoły zarażą się nią od innych chorych rodzin.

Czy jest pewne, że za proces zmniejszania się populacji pszczół odpowiada człowiek? Czy to nie jest naturalny etap zmian w przyrodzie?

Spadek populacji pszczół w dużej mierze spowodowany jest działalnością człowieka. Przede wszystkim to człowiek jest odpowiedzialny za zanik i fragmentację siedlisk naturalnych i tym samym spadek różnorodności, czyli jedną z wymienionych przyczyn. Działalność człowieka wiąże się także ze stosowaniem pestycydów. Co prawda nie wiemy, jak zachowywałby się populacje pszczół, gdyby ludzie nie ingerowali w ich środowisko, natomiast wiemy, że wpływ człowieka w tym momencie jest tak daleko posunięty, że zmiany te zachodzą znacznie szybciej i drastyczniej niż zachodziłyby w naturalny sposób.

Właściwie w ostatnich dziesięcioleciach ciężko jest odróżnić procesy występujące naturalnie od tych, które są inicjowane lub wzmacniane przez człowieka, i dotyczy to wpływu nie tylko na pszczoły, ale też na inne organizmy. To co jest najważniejsze to fakt, że bez zapylaczy pozyskanie części plonów (owoców, warzyw) będzie bardzo trudne, a w pewnych przypadkach niemożliwe.

Ciekawe? Przeczytaj także: Nowe menu dla pszczół

Jaki pożytek możemy mieć z pszczół w mieście? Czy uli nie powinniśmy przede wszystkim stawiać na wsiach, w okolicach terenów stricte rolniczych?

Zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea
- dzika pszczoła , spotykana także w Polsce, fot. Bernard Dupont, CC BY-SA

Pszczoły wpływają pozytywnie na plony, zarówno w miastach, jak i na wsi. Uważa się, że 75% naszej żywności pochodzi od roślin zapylanych przez owady. Pracę owadów dla światowej gospodarki wycenia się na ponad 250 miliardów dolarów każdego roku.

Oczywiście owady zapylające to nie tylko pszczoła miodna, ale też choćby pszczoły samotne i motyle. Jednak w mieście ze względu na zmienione i pofragmentowane środowisko szansa na występowanie innych zapylaczy jest znacznie mniejsza.

Miasto to bardzo zmienione środowisko, ale przecież nie składa się ono tylko z budynków, ulic i zabetonowanych przestrzeni. Są w nim też parki, ogródki przydomowe i działkowe, skwery. Wiemy jak duży, pozytywny wpływ na życie ludzkie ma obcowanie z przyrodą. Nikt nie chce żyć w zabetonowanym blokowisku, a pszczoły w mieście mogą wpływać na jakość naszych parków, zwiększać bioróżnorodność i poprawiać kondycje – nie tylko roślin ale też zwierząt, które żywią się owocami wytworzonymi przez rośliny zapylone przez pszczoły. Pszczoły wpływają też pozytywnie na plony w naszych ogródkach  działkowych. Hodowla pszczół w mieście może przynieść wymierny pożytek.

Tak, jak Pani wspomniała, pszczoły to nie jedyne zapylacze? Czy ich pracy nie przejmą inne owady - choćby motyle?

Do grupy zapylaczy należy nie tylko pszczoła miodna, ale także trzmiele i wiele pszczół samotnych, w Polsce mamy ponad 450 gatunków dzikich pszczelich zapylaczy. Co więcej nie możemy zapominać też o motylach. To jednak, co jest niepokojące, to fakt, że liczebność wszystkich zapylaczy drastycznie maleje. Ta zmiana związana jest przede wszystkim z przekształcaniem naturalnych siedlisk przez ludzi oraz ze stosowaniem środków ochrony roślin. W związku z tym istnieje obawa, że pewnego dnia tych zapylaczy (także innych niż pszczoła miodna) będzie za mało. Pszczoła miodna jest dobrym wskaźnikiem jakości środowiska, jeśli ona może żyć na danym terenie to prawdopodobnie także żyją tam inne zapylacze.

Zapylające roboty skonstruowane w Wyss Institute, Harvard University

Warto także podkreślić, że część roślin może być zapylona tylko przez specyficzną grupę owadów. Ze względu na odmienną  budowę aparatu pokarmowego motyle zazwyczaj specjalizują się w zapyleniu innych kwiatów niż pszczoły.

A może już teraz warto usilnie zastępować pszczoły mini-robotami zapylającymi?

Jak już wspomniałam, wartość pracy owadów zapylających szacuje się na około 250 miliardów dolarów rocznie. To działalność, za którą my ludzie nie płacimy. Warto zwrócić uwagę, że zapylające roboty pewnie będą kosztowne (przynajmniej początkowo), pewnie także będą się od czasu do czasu psuć, a także, iż potrzebowalibyśmy ich miliony. Mini-roboty, nie będą także zbyt dobrym pokarmem dla innych zwierzątJ, szczególnie ptaków. Nie neguję badań nad taką technologią, może kiedyś przyjdzie taki smutny dzień, że człowiekowi będzie ona potrzebna, natomiast uważam, że powinniśmy się skupić na ochronie tego co mamy i na docenieniu co te małe owady robią dla nas, nawet jeśli nie robią tego celowo.

Ciekawe? Przeczytaj też: Jak rozgryźć drewno? – rzecz o recyklingu

----------------------------------

Dr Karolina Kuszewska pracuje w Zespole Ekologii Behawioralnej. W swoich badaniach zajmuje się przede wszystkim podziałami socjalnymi wśród pszczół i ich strategiami rozrodczymi. Głośnym echem w świecie naukowym odbiły się jej badania i artykuł (wspólnie z prof. Michałem Woyciechowskim) o pszczołach-rebeliantkach: „Swarming Generates Rebel Workers in Honeybees”, „Current Biology” 22, 2012. 

----------------------------------

Literatura:

Pestycydy - wpływ na wymieranie pszczół
Simone Tosi et al, “A common neonicotinoid pesticide, thiamethoxam, impairs honey bee flight ability”, “Scientific Reports” (2017)

Patogeny, opieka nad pszczołami i higiena w pasiece
Jacques, Antoine et al. "A pan-European epidemiological study reveals honey bee colony survival depends on beekeeper education and disease control." “PloS one” 12.3 (2017): e0172591.

Raport dotyczący historycznej i obecnej sytuacji pszczół
Meixner, Marina Doris, vanEngelsdorp Dennis, "A historical review of managed honey bee populations in Europe and the United States and the factors that may affect them." “Journal of invertebrate pathology” 103 (2010): S80-S95.

Praca o zmianach w bioróżnorodności (negatywnych) ze względu na stosowanie pestycydów
Dudley, Nigel, et al. ""How should conservationists respond to pesticides as a driver of biodiversity loss in agroecosystems"?." „Biological Conservation” 209 (2017): 449-453.

ENGLISH VERSION

Polecamy również
Tydzień Mózgu 2018. Stres, choroby, pseudomedycyna i inne tematy...
Cafe Nauka Extra. Filmy ze spotkania o szczepieniach
Nobel 2017 z chemii: mroźny mikroskop
Nobel 2017 z fizjologii i medycyny. Co wpływa na rytm dnia i nocy?